|
در حال حاضر 70 محصول و فعاليت در بخش كشاورزي تحت پوشش انواع بيمه محصولات كشاورزي قرار دارند كه بالغ بر 2/1 ميليون واحد بهرهبردار را در برميگيرد.
بخش كشاورزي در ميان بخشهاي اقتصادي به دليل نقش تامين غذا و امنيت غذايي برپايه منابع داخلي و همچنين حفاظت از منابع توليد از اهميت ويژهاي برخوردار است. در دو دهه اخير برنامهريزي صحيح در راستاي بهرهبرداري مناسب از منابع و ظرفيتهاي بالقوه اين بخش و بكارگيري سياستهاي حمايتي موجب بهبود وضعيت توليد و شكوفايي بخش كشاورزي در اقتصاد كشور شده است اما براي ادامه فرايند رو به رشد و ايجاد بستر براي توسعه از نظر سرمايهگذاري در بخش كشاورزي به دليل ماهيت خطرپذيري آن، نيازمند امنيت و تضمين در برابر ريسكهاست، از اين رو استفاده از ابزار بيمه به منظور كم كردن ريسك از طريق توزيع آن در ميان بهرهبرداران، جايگاه خاص و اهميت زيادي پيدا ميكند.
در ايران براي حمايت از كشاورزان و دامداراني كه محصولاتشان بر اثر حوادث و سوانح طبيعي غيرمترقبه خسارت ميديد در راستاي كمك به ادامه فعاليت توليد، در سال 1358 قانون تشكيل صندوق ويژهاي به نام صندوق كمك به توليدكنندگان خسارت ديده محصولات كشاورزي و دامي در بانك كشاورزي به تصويب رسيد و اعتباراتي به صورت تسهيلات و كمكهاي بلاعوض از طرف دولت در اختيار اين صندوق قرار گرفت تا بين خسارت ديدگان توزيع كند.
بيمه محصولات كشاورزي راهي موثر براي پخش ريسك در ميان كشاورزان مناطق و در سر تا سر بخشهاي اقتصادي در طول زمان است و بيمه كشاورزي براي كشاورزان توانايي محافظت در برابر ريسك، جلوگيري از آسيب ديدن و از بين رفتن محصول را در برابر پرداخت حق بيمه، به ارمغان ميآورد.
در حال حاضر صندوق بيمه محصولات كشاورزي فعاليتهاي توليدي بيش از يك ميليون و 760 هزار نفر بهرهبردار بخش كشاورزي را زيرپوشش خدمات حمايتي بيمه قرار داده كه اين تعداد در مقايسه با تعداد كل بهرهبرداران بخش كشاورزي از رقم قابل توجهي برخوردار است.
براساس برنامههاي مصوب صندوق بيمه در سال زراعي 1386- 1385 بيشتر محصولات استراتژيك بخش كشاورزي زيرپوشش حمايت نظام بيمه كشاورزي قرار گرفته است به گونهاي كه صندوق بيمه توفيق يافته با ارايه خدمات خود براي 88 فعاليت توليدي و پرورش انواع محصولات كشاورزي، از لحاظ تعداد محصول زيرپوشش، رتبه دوم جهاني را به خود اختصاص دهد.
از طرف ديگر، صندوق بيمه تلاش كرده است در راستاي برقراري تعادل در منابع و مصارف نظام بيمه كشاورزي به عنوان يك هدف راهبردي، روند پرداخت غرامتها و فروش بيمهنامهها را به گونهاي هدايت كند كه ضمن افزايش ارزش ريالي، نسبت خسارتهاي پرداختي به حق بيمههاي دريافتي متوازن شود. اين اقدام باعث شده است كه برخلاف سالهاي گذشته سيرصعودي اين نسبت متوقف يا كند شود.
صندوق بيمه محصولات كشاورزي طي پنج سال گذشته همواره تلاش كرده است كه به منظور ارتقاي سطح مطلوبيت خدمات بيمه كشاورزي، با تنوع بخشي خدمات، به اين سهم دست يابد.
اعتبارات اختصاص يافته سهم دولت طي سالهاي 1386- 1379 بالغ بر 5700 ميليارد ريال است كه نكته قابل توجه نگاه ويژه دولت در ارتقاي سطح مطلوب خدمات بيمه كشاورزي و افزايش 100 درصدي اعتبار سهم دولت براي پرداخت يارانه بيمه محصولات كشاورزي به كشاورزان آسيب ديده در سال 1386 است كه مبلغ دو هزار ميليارد ريال اعتبار را به استناد بندي <ي> تبصره سه قانون بودجه سال جاري از محل منابع ماده 10 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت به صندوق بيمه محصولات كشاورزي اختصاص داده است.
-- زراعت
عمليات بيمه در زيربخش زراعت، از سال زراعي 1364- 1363 در دو محصول استراتژيك پنبه و چغندرقند در استانهاي خراسان و مازندران در سطحي معادل 89 هزار هكتار آغاز شد و هم اكنون پس از گذشت 23 سال، 31 محصول زراعي درسطحي بيش از 3/5 ميليون هكتار زير پوشش چتر حمايتي صندوق بيمه قرار گرفتهاند. عملكرد صندوق بيمه در زيربخش زراعت، تحقق بيمه بيش از 100 درصد سطوح برنامه ابلاغي و معادل 41 درصد سطوح زير كشت كشور است.
صندوق بيمه پس از بروز خشكساليهاي پياپي كه از سال زراعي 1379- 1378 در كشور آغاز شد هم سو با ساير سياستهاي بخش كشاورزي و در راستاي حمايت از كشاورزان آسيب ديده، برنامه پيشنهادي پوشش بيمه خشكسالي را به تصويب مجمع عمومي رسانيد و به طور همزمان طرح بيمه خشكسالي را در سال زراعي 1379- 1378 به مرحله اجرا گذاشت.
صندوق بيمه در سال زراعي 1386- 1385 براي تنوع بخشي به خدمات بيمهاي محصولات كشاورزي، براساس هزينه توليد و ميانگين توليدي و با توجه به تنوع خطرپذيري مناطق، گزينههاي مختلفي را براي بيمه هر محصول محاسبه و به بيمهگزاران ارايه ميكند كه در مجموع اين گزينهها در زيربخش زراعت، 303 گزينه را شامل ميشود.
عوامل خساراتزاي زيرپوشش بيمه در زيربخش زراعت مشتمل بر 12 عامل خطر است كه به طور متوسط براي هر محصول هفت عامل خطر تحت پوشش بيمه قرار ميگيرد.
-- محصولات باغي
صندوق بيمه محصولات كشاورزي فعاليت خود را در زير بخش باغباني از سال زراعي 1376- 1375 با بيمه دو محصول انگور و خرما و در سطحي معادل 1002 هكتار آغاز كرد و اكنون با گذشت 10 سال از زمان اجراي طرح بيمه محصولات باغي، عملكرد صندوق بيمه از مرز 400 هزار هكتار گذشته و تعداد محصولات باغي زيرپوشش نيز به 25 محصول رسيده است.
عملكرد سال زراعي 1385- 1384 صندوق بيمه را در اين بخش برابر 174 درصد برنامه مصوب مجمع عمومي صندوق است.
عوامل خسارت زاي قهري زيرپوشش در زيربخش باغها 20 عامل خطر است كه براي هر محصول متغير بوده و از شش تا 10 عامل را شامل ميشود.
-- دامداري
بيمه دام عشاير براي نخستين بار در سال زراعي 1372- 1371 در استان فارس در سطحي معادل 36 هزار واحد دامي اجرا شد. در حال حاضر تعداد دامهاي مورد پوشش بيمه از 10 ميليون واحد دامي فراتر رفته و تعداد موارد بيمههاي آن نيز به 12مورد بيمهاي زيربخش دامپروري رسيده است.
عملكرد سال زراعي 1385- 1384 صندوق بيمه در اين زيربخش برابر با 106 درصد سطوح برنامه ابلاغي است و براساس برنامه سال زراعي 1386- 1385 تعداد گزينههاي اين زيربخش براي بيمه گزاران 102 گزينه است. همچنين عوامل خطر زيرپوشش بيمه انواع دام شامل عوامل قهري، سوانح طبيعي و نيز بيماريهاي واگير دامي عمومي و قرنطينهاي است.
از سال زراعي 1380- 1379 پوشش بيمهاي خشكسالي به اين زيربخش وارد شد و در سطح كشوري تسري يافت به گونهاي كه هم اكنون گوسفند، بز و زنبورعسل از پوشش بيمهاي خشكسالي نيز بهرهمند هستند.
- بيمه طيور
بيمه طيور از سال زراعي 1374- 1373 با بيمه مزارع پرورش مرغ تخم گذار تجارتي و مرغ مادر گوشتي در سطحي معادل 248 هزار قطعه آغاز شده و در حال حاضر با گذشت 11 سال، عملكرد صندوق بيمه براي شش نوع فعاليت پرورش طيور زيرپوشش، به بيش از 460 ميليون قطعه رسيده است. طرح بيمه طيور در سال زراعي 1386- 1385 با اضافه شدن طرحهاي لاين گوشتي، بوقلمون گوشتي و شترمرغ شامل 9 مورد بيمهاي در قالب 14 گزينه ارايه ميشود. براساس طرح فراگير بيمه طيور، تمام طيور كشور در برابر عوامل خطر، از مبادي توليد، زيرپوشش حمايت خدمات صندوق بيمه قرار ميگيرند.
-- آبزيان
بيمه آبزيان پرورشي از سال 1375- 1374 در كشور آغاز شد و در حال حاضر ماهيان سردآبي، ماهيان گرم آبي و ميگوي پرورشي در سطحي معادل 5/48 ميليون متر مربع زيرپوشش خدمات صندوق بيمه محصولات كشاورزي قرار گرفتهاند.
در برنامه اول پنج ساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور همه تلاشهاي صندوق بيمه معطوف به تهيه الگوهاي بيمهاي، مطالعات بيمهپذيري و ترويج و اشاعه فرهنگ بيمهپذيري شد. در دوران برنامههاي پنج ساله دوم و سوم توسعه سياستهاي بيمه به سمت ايجاد تنوع در موارد بيمهاي، به ويژه در عرصههاي دام، طيور و آبزيان و سپس زيربخشها سوق يافت. همچنين اجراي سياستهاي بهبود كيفيت ارايه خدمات، از جمله حضور بخشهاي غيردولتي در عمليات بيمه و معرفي گزينههاي مختلف در تعرفههاي هر محصول به منظور دادن حق انتخاب بيشتر به كشاورزان در برنامه سوم توسعه استمرار يافت.
عملكرد صندوق بيمه محصولات كشاورزي، در طول برنامه سوم توسعه نشان ميدهد كه در مجموع سهم دولت 73 درصد كل حق بيمهها و سهم كشاورزان 27 درصد بوده است اين سهم به طور تقريبي در حوزه زراعت اين نسبت 52 درصد بوده است و به طور تقريبي در حوزه زراعت 52 درصد، در حوزه باغها 85 تا 90 درصد، در حوزه دام و طيور و آبزيان پرورشي 75 تا 80 درصد در حوزه منابع طبيعي 90 درصد بوده است. همچنين در حوزه بيمه خشكسالي براي 16 محصول استراتژيك كشور 95 درصد سهم دولت محاسبه و به تدريج دريافت شده كه متوسط آن در طول اجراي برنامه سوم 73 تا 74 درصد سهم دولت بوده است.
|